Abrir menú principal

Kanatã

(Oñembohapejeýva Kanada)

Kanatã (ingyaterrañe'ẽme: Canada; hyãsiañe'ẽme: Canada) ha'e peteĩ tetã ñembyatypyre oiko Yvateamérika-pe. Ottawa ha'e itavaguasu ha itáva tenondegua ha'e Toronto, Montreal ha'e avei táva tenondegua. Tavayguakuéra: 25.730.435 ava. Ne'ẽ: inglyesñe'ẽ, hyãsiañe'ẽ.

Kanatã

Flag of Canada.svg
Poyvi
Coat of arms of Canada rendition.svg
Ha'erã'i
Tetã ñe'ẽ akã: A Mari Usque Ad Mare (latinañe'ẽme: 'Yguasúpegua yguasúpe').
Tetã Momorãhéi: O Canada
Himno real: God Save the Queen
(avañe'ẽme: «Tupã toñangareko Mburuvicha Kuña»)
CAN orthographic.svg
Tavusu Ottawa
Blason ville ca Ottawa (Ontario).svg
Táva tuichavéva Toronto
Blason ville ca Toronto (Ontario).svg
Ñe'ẽnguéra Ingyaterrañe'ẽ ha hyãsiañe'ẽ
Tetãygua réra Kanatãygua
Tekuái reko Monarquía parlamentaria joatýpe
Monarca
Gobernador
Primer Ministro
Isabel II
David Johnston
Justin Trudeau
Tetã Amandaje Parlamento de Canadá
Sãso
 • Léi guasu
 • Kuatia Westminster
 • Acta de Canadá
Tavetã Joaju-gua
1 jasypokõi ary 1867-pe
11 jasypakõi ary 1931-pe
17 jasyrundy ary 1982-pe
Yvy apekue Ñemoĩha 2.º
 • Opaite 9 984 670 km²
 • Y (%) 8,62%
Tembe'y 8893 km Tetã peteĩ reko Amérikagua rupi
Y rembe'y 202080 km
Yvyty yvatevéva Monte Logan
Ava hetakue Ñemoĩha 35.º
 • Hetakue 35 158 304[1] hab. (2013)
 • Typy'ũ 3,41 hab./km²*
PIB (PPA) Ñemoĩha 13.º
 • Opaite (2013) US$ 1 534 937[2] mil (est)
 • Per cápita US$ 43 594[2] (est)
PIB (nominal) Ñemoĩha 11.º
 • Opaite (2013) US$ 1 843 750[2] mil (est)
 • Per cápita US$ 52 364[2] (2013) (est)
IDH (2012) 0,911[3] (11.º) – Iporãete[4]
Viru Dólar canadiense
(C$, CAD)
Ára UTC -3,5 a UTC -8
 • Arahakúpe UTC -2,5 a UTC -7
Tetã renda tee Ñandutíme .ca
COI Jehero CAN
Opaite Tetã Yvýgui
[editar datos en Wikidata]

Opytáva yvateite gotyo Yvateamérika-pe, oĩva paraguasu Atlántiko guive, kuarahyresẽ gotyo, paraguasu Py'aguapy peve, kuarahyreike gotyo, ha yvateite gotyo paraguasu Árktiko. Ijerére ojuhu ñemby gotyo Tetã peteĩ reko Amérikagua, ha yvate kuarahyreike gotyo ojuhu tetãvore Alaska. Kanatã ha'e tetã tuichave mokõiha, Rrusia retã riregua. Oĩva haimete Yvateamérika renda mbytére.

Tenda oĩha Kanatã oikove vaekue heta ava kuéra ha te'ýi. Sa ro'y XV ipaha guive, heta karai aty Vyretañagua ha Hyãsiagua oikove ha oñemu Kanatã yrembe'y atlántikogua, ha opyta upépe. Hyãsia retã ome'ẽ vaekue haimetepa henda Kanatãme ary 1763-pe, norairõ Franco-india rire.

Ary 1867-jave, oñembyaty mbohapy tenda vyretañagua opytáva Yvateamérikape, Kanatã Joaty rupive, Kanatã oñepyrũ vaekue Vyretaña Hetãvore Ñembyatypyre, irundy tetãvore iñembyatypyre.[5][6] Upe guive tetãvore Kanatã ohekosãsoséva ha ojapo pe Kuatia Omohekorãva Westminster 1931-gua ha Yvateamérika vyretañagua Ikuatia guasu, upe kuatia kuéra oipytyvõ Kanatã isãsóme.[7]

Oñesãmbyhyva tavayguarekuai amandaje guasu rupive ha monarquía constitucional Isabel II rupive. Kanatã iñe'ẽkõi ingyaterrañe'ẽ ha hyãsiañe'ẽ imokõi ñe'ẽ katuete.

Tetã Kanatã oreko heta atyvete ha apopy guasu, ha omba'aporekokuaáva hetave ha iporãvéva, hi'apekue ha henda iporãiterei ha hekovekuéra oikove porãmba, Kanatã oguereko ipype heta kuarepoti, y, ha ambue mba'e oipytyvõ chupe.

Héra ypyJehaijey

Ko ñe'ẽ ingyaterrañe'ẽme ha hyãsiañe'ẽme Canada, avañe'ẽme Kanatã ou ñe'ẽnguéra "iroke" kuéra iñe'ẽ kanāta he'iséva “táva”, “ava no'õ” térã he'iséva táva ymaguare hérava Stadaconé, opytáva ko'ãga táva Kévek.[8][9] Karai Jacques Cartier oipuru vaekue ko ñe'ẽ "Canada" omohéra hag̃ua opaite Stadaconé henda ha itáva avei; ary 1545-pe, yvyra'anga kuéra, kuatia ha arandukakuéra Europa-gua omohéra opa umi tenda Canada.

Sa ro'y XVII guive, opa tenda hérava ymaguare Hyãsia Pyahu omohéra Canada. Upe guive, pe tende oñembyatýve mokõi tetãvore Vyretañagua: Yvate Kanatã ha Yvy Kanatã, ary 1841-pe oñemojoajúva ramo jepe jeýva Tetãvore Kanatãme.[10] Upe guive, opa tenda ha tetãvore opytáva upépe oipuruve ha oipuruve ko ñe'ẽ Canada omohéra hag̃ua opaite Tetã henda.

Kanatã renda iñemohendaJehaijey

Kanatã ha'e peteĩ tetã ñembyatypyre oguerekóva 10 tetãvorenguéra ha mbohapy tenda. Tetãvore Kanatãme ohekosãsovéva hendakuéragua.[11]

Tetãvore/Tenda Itavusu Ava kuéra (2008)[12] Apekue (km²)
Yvy Opaite
  Ontario Toronto 12.891.787 917.741 1.076.395
  Québec Kévek táva 7.744.530 1.356.128 1.542.056
  Ekosia Pyahu Halifax 935.962 53.338 55.284
  Brunswick Pyahu Fredericton 751.527 71.450 72.908
  Manitova Winnipeg 1.196.291 553.556 647.797
  Kolumbia Vyretañagua Victoria 4.428.356 925.186 944.735
  Ypa'ũ Mburuvicha Eduardo Charlottetown 139.407 5.660 5.660
  Saskatchewan Regina 1.010.146 591.670 651.036
  Alberta Edmonton 3.512.368 642.317 661.848
  Terranova ha Labrador San Juan de Terranova 508.270 373.872 405.212
  Tenda Yvatekuarahyreikégua Yellowknife 42.514 1.183.085 1.346.106
  Yukón Whitehorse 31.530 474.391 482.443
  Nunavut Iqaluit 31.152 1.936.113 2.093.190

Mandu'apyJehaijey

  1. «Statistics Canada. Population estimate». Statistics Canada (1 de julio de 2013).
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 «World Economic Outlook: Canada». Fondo Monetario Internacional (Datos de abril de 2013).
  3. PNUD (14 de marzo de 2013). hdr.undp.org (ed.): «"Informe sobre Desarrollo Humano 2013"» (en español) (html). Ojehechákuri árape: 18/03/13.
  4. «Human Development Report 2009 (p. 171, 204)» (en inglés). Ojehechákuri árape: 15 de mayo de 2010.
  5. «Territorial evolution» (en inglés) (html/PDF). Atlas of Canada. Natural Resources Canada. Ojehechákuri árape: 15 de mayo de 2010.
  6. «Canada: History» (en inglés) (html/PDF). Country Profiles. Commonwealth Secretariat. Ojehechákuri árape: 15 de mayo de 2010.
  7. «Constitution Acts, 1867 to 1982» (en inglés) (html/PDF). Constitutional documents. Department of Justice of Canada. Ojehechákuri árape: 16 de octubre de 2010.
  8. Trigger, Bruce G.; Pendergast, James F. (1978). Saint-Lawrence Iroquoians, Handbook of North American Indians Volume 15. Washington: Smithsonian Institution, pp. 357-361. OCLC 58762737.
  9. Rayburn, Alan (2001). Naming Canada: stories about Canadian place names, 2ª ed., Toronto: University of Toronto Press, p. 13. ISBN 0-8020-8293-9.
  10. Rayburn, Alan (2001) (en inglés). Naming Canada: Stories of Canadian Place Names (2ª edición). Toronto: University of Toronto Press. pp. 1–22. ISBN 0-8020-8293-9. 
  11. Bird, Richard M (2008). «Government Finance» (en inglés). Statcan.gc.ca. Ojehechákuri árape: 16 de mayo de 2010.
  12. Statistics Canada Population Estimates (1/4/2008)


Yvateamérika

Antigua ha Barbuda‎ | Guatemála | Gyranáta‎ | Haiti‎ | Hamáika‎ | Kanatã‎ | Kosta Rrika | Kúva | Méhiko‎ | Nikarágua | Ndominíka‎ | Ondúra | Panama | Salvador | San Cristóbal ha Nieves‎ | Santa Lucía‎ | San Vicente ha Granadinas‎ | Tetã Ndominikagua | Tetãvore Joapykuéra | Trinidad ha Tobágo | Vaamakuéra | Varvado‎ | Velíse
Kyoẽlándia‎ | Martiníka | Guadelúpe | Puerto Rriko | Anguilla | Montserrat | Mbermúda | Terks ha Kaikos