Kuatia Ñepyrũha

Kuatiarogue Poravopyre
Malásia poyvi.
Malásia poyvi.

Malásia (Malájo ñe'ẽme ha ingleñe'ẽme, Malaysia) térã Joaty Malásia pegua, ha'e peteĩ umi 49 tetã hekosãsógui ojejuhúva Ásia yvyrusúpe. Itavusu ha itáva orekovéva tapichakuéra ipype ha'e táva Kuala Lumpur, hákatu táva Putrajaya ha'e Malásia rekuái renda tee.

Ko tetã ojejuhu Ásia ipehẽngue ñemby kuarahyresẽme, oñemyasãi yvy apekuére mboja'opyre mokõi pehẽnguére upe para Ñemby Chína rehe. Tetã pehẽngue hérava Malásia Yvyapýgua ojejuhu upe yvyapy malájo ha ijerére ojejuhu yvate gotyo tetã Tailandia ha ñemby gotyo tetã Singapúra. Tetã pehẽngue hérava Kuarahyresẽ Malásia ojejuhu ypa'ũ Vonéo ipehẽngue yvatépe ha ijerére ojejuhu ñemby gotyo tetã Indonésia ha yvate gotyo ojejuhu tetã Mburunéi.

Joaty Malásia pegua oñemohenda 13 tetãvore ha mbohapy yvy joatýgua rupive, upéicha ijyvy apekue ohupyty amo 329 847 km². Ipype oiko amo 27 sua tekovekuéra. Ko tetã oĩ ekuato hi'aguĩ ha hi'árahakumeméva. Malásia ruvicha ha'e hína mburuvichavete Yang di-Pertuan Agong, ha Malásia rekuái ruvicha ha'e upe Sãmbyhyhára peteĩha. Malásia rekuái reko oho amandaje rapére.

Ko tetã oñepyrũnte, tetã ñembojoajupyre ramo, ary 1963-pe; ijyvy apekue, oĩ akue Tavetã Joaju ipoguýpe sa'ary XVIII guive isãso meve, oñemohenda akue hetaite kolónia ambuéva pe ary 1963 peve. Tetã pehẽngue hérava ko'ãga Kuarahyresẽ Malásia oñemohendákuri heta tetã ambuéva, ojehero akue Malásia Vyretáña pegua, opa peve ko kolónia ary 1946-pe, ha oñemohenda jey Malásia Joaty ramo. Ko kolónia ohupyty isãso ára 31 jasypoapy ary 1957-pe.

Ojehuva'ekue 29 jasykõi jave
Gioachino Rossini en un retrato del siglo XIX
Gioachino Rossini en un retrato del siglo XIX
Reikuaápa...

… karai Isaac Newton (ta'angápe), herakuãite peteĩ tembikuaatyhára katupyryvéva ramo, oñemoarandu avei pe alkímia rehe ha oguereko hógape heta aranduka oñe'ẽva alkímia rehegua.

… ikatu jahecha ñande resa añónte rupive pe Thiomargarita magnifica, techa mbotuichaha jeporu'ỹre, upéva hína pe vakytéria ituichavéva.

… sa'ary XIX jave, karai Simón Bolívar-gui oiko irundy tetã mburuvicha ramo Ñemby Amérika-pe?

… ára 14 jasyapy jave, ojegueromandu'a Pi ára, ojoguaitégui mba'éichapa ojehai papapy π (3,14) ha ojehai pe arange amo Tetãvore Joapykuérape (3/14).

Poyvi Paraguái ijojaha'ỹ ha'anga mokõivagui, tenondépe he'íva "República del Paraguay" (palma ha olivo ojejokuáva iguýpe, peteĩ mbyja sa'yju mimbíva apu'a hovy mbytépe), hapykuépe he'íva "Paz y Justicia" (peteĩ leõ ha peteĩ gorro frigio).

Tembiapokuéra ambuéva
Vikipetã oiko Wikimedia rupive, aty viruremimono'õ'ỹva omboguatáva tembiapokuéra hekosãsóva heta ñe'ẽme:

Commons Commons
Ta'anga hekosãsóva opaichagua
MediaWiki MohendaViki
Viki rembiporukuéra
Meta Meta·Viki
Tembiapokuéra omohendáva
Vikiaranduka Vikiaranduka
Arandukakuéra hekosãsóva
Wikidata Vikidata
Tembikuaa omopyendáva
Vikimarandu Vikimarandu
Marandu oparupigua
Vikiñe'ẽnga Vikiñe'ẽnga
Ñe'ẽnga herakuãva opaichagua
Wikisource Wikisource
Jehaipy herakuã hekosãsóva
Wikispecies Vikovekuaaty
Tembikuaaty rehegua
Wikiversity Vikimbo'ehao
Mbo'ehao rembipururã
Wikivoyage Vikiandu
Jeho mombyry rehegua
Meta Vikiñe'ẽndy
Ñe'ẽndy hekosãsóva avañe'ẽme
Meta Meta·Viki
Tembiapokuéra omohendáva
Wikitech Wikitech
Aporeko rehegua
Wikispore Wikispore
Aponde'a rembiapo rehegua


Ñe’ẽ