Tavakuairetã Uvekitã (Uvekitãñe'ẽ: Ўзбекистон Республикаси, O‘zbekiston Respublikasi), hérava yma Vukária Guasu, ha'e niko peteĩ tetã hekosãsóva ojejuhúva Ásia ipehẽngue mbyteguápe. Ko tetã ijerére ojejuhu yvate gotyo Kasahitã, ñemby gotyo tetã Ahyganitã, yvate kuarahyresẽ ngotyo ojejuhu tetã Kirigitã, Tajikitã oĩ ñemby kuarahyresẽme ha Tuykomenitã ojejuhu ñemby kuarahyreike gotyo. Uvekitã ha Liechytenteĩ mante umi mokõi tetã ohasa va'erã mokõi jey tetã ambue rembe'ýre oguahẽ hag̃ua yguasúpe.

Tavakuairetã Uvekitã
Ўзбекистон Республикаси
O‘zbekiston Respublikasi
Республика Узбекистан
Respublika Uzbekistan
Uzbekistán

Flag of Uzbekistan.svg
Poyvi
Coat of Arms of Uzbekistan.svg
Ha'erã'i
Tetã ñe'ẽ akã: Куч адолатдадир
Kuch adolatdadir
(Uvekitãñe'ẽme: «Mbaretekue oĩ teko jojápe»)
Tetã Momorãhéi: Ўзбекистон Республикаси Давлат мадҳияси
Oʻzbekiston Respublikasining Davlat Madhiyasi
(Uvekitãñe'ẽme: «Tavakuairetã Uvekitã Momorãhéi»)
UZB orthographic.svg
Tavusu
(ha táva tuichavéva)
Taskent
Ñe'ẽnguéra Uvekitãñe'ẽ, Rrusiañe'ẽ
 • Cooficial Karakalpako
Tetãygua réra Uvekitãygua
Tekuái reko Mburuvicharape
 • Tendota Shavkat Mirziyayev
 • Sãmbyhyhára peteĩha Abdulla Aripov
Tetã Amandaje Asamblea Suprema
Fundación
• Kto. uzbeko
• Kto. de Bujará
• Kto. de Jiva
• Kto. de Kokand
• Em. de Bujará
• Conquista rusa
• RSS. corasmia
• RSS. uzbeka
Independencia
• Fecha

1428-1471
1506-1785
1511-1920
1709-1876
1785-1920
1839-1895
1920-1925
1924-1991
URSS pegua
1 jasyporundy ary 1991
Yvy apekue Ñemoĩha 57.º
 • Opaite 447 400[1] km²
 • Y (%) 4,9 %
Tembe'y 6893 km[1]
Y rembe'y 420 km¹ (Para Aral)
Yvyty yvatevéva Khazret Sultan
Ava hetakue Ñemoĩha 42.º
 • Hetakue 32 979 000 hab. (est. 2017)
 • Typy'ũ 70,5 hab./km²*
PIB (PPA) Ñemoĩha 62.º
 • Opaite (2018) US$ 238.997 sua
 • Per cápita US$ 7.350
IDH (2017) Crecimiento 0,710[2] (105.º) – Iporã
Viru Som uzbeko (UZS)
Ára UTC+5
 • Arahakúpe no se adopta
ISO Jehero 860 / UZB / UZ
Tetã renda tee Ñandutíme .uz
Tetã pumbyry papapy +998
Tetã puhoe papapy UJA-UMZ
COI Jehero UZB
Opaite Tetã Yvýgui
[editar datos en Wikidata]

Ko tetã oiko chugui peteĩ tavakuairetã mburuvicharapépe, ijyvy oñemohenda 12 tetãvore rehe (vilayats) ha peteĩ tavakuairetã hekosãsóva, Karakalpakitã. Uvekitã tavusu ha itáva orekovéva tapichakuéra niko Taskent.

Ko tetã yvy apekue oĩ kuri Mburuvi samánida poguýpe ha upéi ñemoñanga timúrida oñembojára hese. Saro'y XVI aja oguahẽ heta uvéko ypykue (upe jave ono'õ hikuái ñembyaty ova memévare) ha oñembojára hikuái ko yvy apekuére, umíva oñe'ẽ peteĩ Tuykiañe'ẽ ymaguare. Ko'ãga hetaite ko tetãygua oñe'ẽ gueteri Uvekitãñe'ẽ, kóva niko oĩ Tuykía ñe'ẽnguéra apytépe.

Uvekitã ho'a Rrúsia mburuvi poguýpe saro'y XIX-pe ha 1924 oiko chugui peteĩ Tavakuairetã Soviétiko, ko tetã joatýpe ojeheróva URSS. Ko tetã osẽ Rrúsia poguýgui ha oñemosãso jasypakõi 1991-me, URSS oñembovo rire.

Uvekitã omboguata iviru remimono'õ ojapo ha omosẽ ijyvýgui reside en la producción de diversas materias primas, como mandyju, itaju, uránio ha gas natural. Ko tetã rekuái omomarandúramo jepe oipe'ase iñemu rembiapo, oiko hag̃ua chugui tetã iñemu rembiapo sãso'ỹ (economía de libre mercado), ko'ãga jepe, ojehecha gueteri heta jejoko ha tekorã hatã ndohejáiva ñoñemu ha omomombyry umi pytagua omoñemúva. Oĩ atyvete heta tetãguágui oñe'ẽ naiporãiha mba'éichapa Uvekitã oñangareko hetãygua tekoiterapére.[3]

Mandu'apyJehaijey

  1. 1,0 1,1 CIA. «Uzbekistán - Geografía - Libro Mundial de Hechos». Ojehechákuri árape: 24 de enero de 2017.
  2. PNUD (ed.): «Global 2018 Human Development Report» (en inglés) (pdf) (2018). Ojehechákuri árape: 27 de diciembre de 2018.
  3. Uzbekistán. Madrid: Editorial Amnistía Internacional. 2011. pp. 441-444. ISBN 978-84-96462-30-4. http://files.amnesty.org/air11/air_2011_full_es.pdf#page=442. 

JoajuhaJehaijey


Ásia

Ahyganitã | Arávia Saudíta | Ayméña | Aservaijã | Chína Tetarã Retã | Arávia Emiráto Joapykuéra | Filipína | Hapõ | Horytáña‎ | Índia‎ | Indonésia‎ | Irã | Irake | Israel‎ | Jemẽ | Kambója | Kasahitã | Katára‎ | Kirigitã‎ | Kuáite‎ | Kuarahyresẽ Timor | Láo‎ | Lívano | Malásia‎ | Mayndíva‎ | Miama | Mongólia | Mburunéi‎ | Nepal | Ñemby Koréa | Omána | Pakitã | Paletína‎ | Rrúsia‎ | Singapúra | Síria‎ | Siri Lãka | Tajikitã | Tailándia | Tuykía | Tuykomenitã | Uvekitã | Varéĩ | Vangyladẽ | Vienã | Vutã | Yvate Koréa