Európa
Europe (orthographic projection).svg
Apekue 10.530.751 km²
Tapichakuéra 739.000.000 ava
Ava apekuére 70 ava/km²
Oikovéva ipype herotee Europeo/a
Tetãnguéra Ehecha jehaípe
Tetã hekosãso'ỹ Ehecha jehaípe
Tetã ndojekuaáva hekopete Ehecha jehaípe
Aravo UTC
UTC+5
Internet TLD .eu
Táva tuichavéva Ehecha ko'ápe
Joaty
Európa Joaju

Európa (Paramboypýi) ha'e peteĩ yvyrusu oĩva upe yvyrusu guasu Eurásia, opytáva umi paralélo 36º ha 70º imbytépe, yvate gotyo yvy pehẽnguére. Ñemohenda porã hag̃ua Yvýpe ha tembiasakue ojehasa ko rendápe ojekuaa Európa ha'ehína añetehápe peteĩ yvyrusu, upe karai yvy'ape jekuaahára hérava Vassili Tatichtchev omohembe'y rire Európa renda, omohechauka hag̃ua Rrúsia retã opytáva mokõi yvyrusúpe, Európa ha Asia.[1] Európa renda hembe'y kuéra ndojekuaaporãi.

Európa renda hembe'y ojekuaavéva ha'e opytáva kuarahyresẽ mbytépe gotyo yvy pehẽngue yvatéva, ojejuhu yvate gotyo paraguasu Árktiko ha ñemby gotyo ojejuhu upe para Yvy mbytépe. Kuarahyreike gotyo ojejuhu paraguasu Atlántiko; kuarahyresẽ gotyo ojejuhu pe yvyrusu Asia, omboja'óva umi yvyty Urales, pe ysyry Ural, pe para Káspio, pe yvytyrysýi Káukaso, pe para Hũ ha umi ypo'i Bósforo ha Dardanelos.[2]

Európa ha'e yvyrusu michĩvéva mokõiha, ijyvy apekue ha'e 11 000 000 km2. Oguereko ipype heta tetãnguéra hekosãsóva, pe guasuvéva ha'e Rrúsia ha pe michĩvéva ha'e Táva Vatikano. Ha umi mokõi tetãnguéra ha'e avei pe oguerekovéva tapicha kuéra ipype (Rrúsia) ha pe oguereko sa'ivéva tapicha ipype (Vatikáno). Európa ha'ehína irundyha yvyrusu orekovéva tapicha kuéra ipype, Asia, Áfrika ha Amérika rire, ogureko 739.000.000 tapicha.[3]

Európape oñepyrũ opaite Yvy kuarahyreike rembiapo tee. Saro'y XVI guive, heta tetã Európa pegua omotenonde, oñembojára rire (Saro'y XVII - XVIII) heta tendápe Áfrika, Amérika, Asia, ha upei Oseaníape. Pe Peteĩha Ñorairõ Guasu ha pe Mokõiha Ñorairõ Guasu omomichĩ Európa ñemotenonde ha ñembojára, ha upéi Tetãvore Joapykuéra ha Joaty Soviétiko omotenonde. Upe Ñorairõ Ro'y ojapo umi mokõi tetã guasuvéva ha omotenondevéva (EEUU - URSS) omboja'o Európa "mongoraha hatã" rupive (cortina de hierro). Európa ombojoajúvo oñepyrũ pe Európa Ñemoñe'ẽrenda ha pe Európa Joaju kuarahyreike Európape.

TetãnguéraJehaijey

Umi tetã hekosãsóva opytáva Európa, héra tee avañe'ẽme.[4]

Poyvi Héra Apekue
(km2)
Tekovekuéra Tekove apekuére
(por km2)
Tavusu
  Avaña 28.748 2.831.741 98.5 Tirana
  Alemaña 357.021 83.251.851 233.2 Berlín
  Andorra 468 68.403 146.2 Andorra la Vieja
  Armenia 29.800 3.229.900 101,0 Ereván
  Austria 83.858 8.169.929 97.4 Viena
  Aservaijã 86.600 9.165.000 105.8 Bakú
  Véyhika 30.528 11.007.000 360.6 Bruselas
  VieloRrúsia 207.560 9.458.000 45.6 Minsk
  Vonia ha Hesegovina 51.129 3.843.126 75.2 Sarajevo
  Vugaria 110.910 7.621.337 68.7 Sofía
  Chipre 9.251 788.457 85.0 Nicosia
  Kyoasia 56.542 4.437.460 77.7 Zagreb
  Ndinamayka 43.094 5.564.219 129,0 Copenhague
  Eslovaquia 48.845 5.422.366 111,0 Bratislava
  Elovakia 20.273 2.050.189 101,0 Liubliana
  España 504.851 47.059.533 93.2 Madrid
  Etoña 45.226 1.340.194 29.0 Tallin
  Hĩlandia 336.593 5.157.537 15.3 Helsinki
  Hyãsia 547.030 63.182.000 115.5 París
  Georgia 69.700 4.661.473 64.0 Tiflis
  Gyresia 131.957 10.815.187 80.7 Atenas
  Hungyria 93.030 10.075.034 108.3 Budapest
  Ilandia 70.280 4.234.925 60.3 Dublín
  Iylanda 103.000 307.261 2.7 Reikiavik
  Italia 301.230 59.530.464 197.7 Roma
  Kazajistán 2.724.900 15.217.711 5.6 Astaná
  Letoña 64.589 2.067.900 34.2 Riga
  Liechytenteĩ 160 32.842 205.3 Vaduz
  Lituania 65.200 2.988.400 45.8 Vilna
  Luxemburgo 2.586 448.569 173.5 Luxemburgo
  Yvate Masendoña 25.713 2.054.800 81.1 Skopie
  Malta 316 397.499 1257.9 La Valeta
  Moldavia 33.843 4.434.547 131,0 Chisináu
  Mónaco 1,95 31.987 16403.6 Mónaco
  Montenegro 13.812 616.258 44.6 Podgorica
  Noruega 324.220 5.018.836 15.5 Oslo
  Tetãnguéra Yvýi 41.526 16.318.199 393,0 Ámsterdam
  Polonia 312.685 38.625.478 123.5 Varsovia
  Portugal 91.568 10.409.995 110.1 Lisboa
  Reino Unido 244.820 61.100.835 244.2 Londres
  Chekia 78.866 10.256.760 130.1 Praga
  Rrumaña 238.391 21.698.181 91.0 Bucarest
  Rrúsia 17.075.400 142.200.000 8.3 Mosku
  San Marino 61 27.730 454.6 San Marino
  Sevia 88.361 7120.666 91.9 Belgrado
  Suesia 449.964 9.090.113 19.7 Estocolmo
  Suiza 41.290 7.507.000 176.8 Berna
  Tuykia 783.562 75.627.384 98.0 Ankara
  Ukyaña 603.700 48.396.470 80.2 Kiev
  Ciudad del Vaticano 0,44 900 2045.5 Táva Vatikano
Opa 10.180.000 731.000.000 70.0

Oĩva avei umi tetã ha tenda hekosãsóva nunga, umíva tetãnguéra hekosãsóva tee ojekuaavy tekosãso ko'ã tetãgua. Ndaipóri umíva oĩha hekopete ONU-pe:

Poyvi Héra Apekue
(km2)
Tekovekuéra Ava tendáre
(km2)
Tavusu
  Abjasia 8432 216000 29.0 Sujumi
  Kosovo 10887 1804838 220,0 Pristina
  República de Nagorno Karabaj 11458 138800 12.0 Stepanakert
  República Turca del Norte de Chipre 3355 265100 78.0 Nicosia
  Osetia del Sur 3900 70000 18.0 Tsjinval
  Transnistria 4163 537000 133,0 Tiráspol

Mandu'apyJehaijey

  1. Merke, Federico. «Reflexiones sobre la Seguridad y la Identidad en Europa». Universidad Nacional Tres de Febrero:  pp. 18-19.  [1]
  2. Microsoft® Encarta® Online Encyclopea 2007. «"Europe"». Ojehechákuri árape: 27-12-2007.
  3. «World Population Prospects: The 2006 Revision Population Database». UN – Department of Economic and Social Affairs. Ojehechákuri árape: 10-06-2008.
  4. http://www.google.com/language_tools?hl=gn